Cổ Nhạc Việt Nam

Ngổn ngang trăm mối

Sáng tác kịch bản sân khấu dựa trên các sự kiện lịch sử là lựa chọn của nhiều nhà viết kịch. Thế nhưng, viết kịch lịch sử tưởng dễ mà khó, nếu không nói là vô cùng khó, bởi các nhà viết kịch phải đối mặt với thách thức không nhỏ là đi tìm sự thật lịch sử trong những cái vẫn được gọi là lịch sử.

Theo nhà viết kịch Chu Thơm, tác giả của Mỹ nhân và anh hùng thì “có lẽ ngày xưa những nhà viết sử ăn lộc của triều đình nên thường viết tốt cho nhà vua. Ðôi khi, cũng vì miếng cơm manh áo mà họ chép sai và cả bịa đặt nữa. Chỉ riêng trong Ðại Việt sử ký toàn thư, Lê Văn Hưu và Ngô Sĩ Liên đã có những bình luận trái ngược nhau. Một người cái gì cũng vua, vua là nhất, một người xét lại cả vua. Vì thế, khi nhìn lại lịch sử phải thật công tâm. Nếu cứ tin hoàn toàn là không ổn mà ngược lại cần phải suy xét nhiều bởi có nhiều chuyện tưởng thế mà không phải thế”.

Có lẽ cũng chính vì vậy mà dù số lượng các vở kịch lịch sử được dàn dựng từ xưa đến nay khá nhiều, song đều na ná nhau, rất ít tác phẩm thật sự nổi bật. Kịch lịch sử không phải là sách giáo khoa lịch sử. Có nghĩa, các tác giả phải sáng tạo, hư cấu, song, tỷ lệ sáng tạo hư cấu được phép đến mức nào lại là điều không dễ xác định, bởi chỉ cần chệch đi một chút thì sự thật lịch sử rất có thể trở nên méo mó. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Thành, hiện kịch lịch sử của chúng ta đang mắc hai “căn bệnh”: đồng nhất sự thật lịch sử với sự thật văn học và hư cấu một cách tùy tiện, biến lịch sử và nhân vật lịch sử thành phương tiện để nói những chuyện khác. “Hai căn bệnh này chiếm khoảng 80% các vở diễn đề tài lịch sử”, ông Thành cho biết.

Ðấy là chưa kể, sự hiểu biết về lịch sử hay một nhân vật lịch sử của mỗi người có một khoảng cách khá xa, dễ dẫn đến hiểu lầm. Thí dụ, vở Tả quân Lê Văn Duyệt, của tác giả Phạm Văn Quý viết về một nhân vật lịch sử vốn có nhiều ý kiến đánh giá chưa xuôi chiều. Khi kịch bản được hoàn thành, trong ba năm trời, các đạo diễn liên tục xin dàn dựng mà đều bị các cơ quan chức năng từ chối. Ðến khi được duyệt công diễn, cơ quan chức năng còn gửi văn bản về bảo tác giả phải xác định Lê Văn Duyệt không phải là anh hùng dân tộc. “Tôi bảo, anh hùng hay không là do nhân dân chứ tôi làm sao quyết định được”, tác giả họ Phạm bày tỏ. Nói thế để thấy rằng, mỗi tác giả khi cầm bút viết kịch lịch sử đã phải chịu không ít thách thức.

Trong kịch Gươm thiêng trao trả hồ thần về anh hùng Lê Lợi, nữ đạo diễn Hoàng Quỳnh Mai dựng một cảnh y như trong truyền thuyết, vốn đã được nhiều người dân Việt Nam thuộc lòng. Ðó là cảnh khi vua Lê Thái Tổ đi dạo thuyền trên hồ Lục Thủy, rùa thần bất ngờ xuất hiện và cất lời xin lại thanh gươm báu mà đức Long Vương đã cho vua mượn để đánh giặc trước đó. Thấy thế, vua Lê bèn trả lại gươm cho rùa. Cảnh này được dàn dựng khá công phu, như một cái kết đẹp cho chiến thắng của quân ta trước giặc Minh. Tuy nhiên, cũng có người cho rằng, cảnh này là vô lý, bởi trong thực tế, dù là từ ngàn xưa, rùa vẫn không thể cất lên tiếng nói như người. Hơn nữa, liệu có đúng thanh gươm mà vua Lê Lợi dùng để đánh giặc được thần thánh phù phép cho mượn hay đó là “kịch bản” của những anh hùng thuở xưa? Có những điều sách sử viết vậy mà sự thật lại không phải vậy là vì thế.

Có những vở kịch lịch sử mà sự vô lý hiện lên rõ rành rành, ai cũng nhìn thấy song vẫn được công diễn khá nhiều và đoạt nhiều giải thưởng. Ðó là trường hợp vở Tình sử ngàn năm của tác giả Nguyễn Quang Lập. Tác phẩm về nhân vật anh hùng Lý Thường Kiệt này được sân khấu Idecaf dàn dựng và khi công diễn, ngay lập tức đã nhận được nhiều lời khen cũng như những ý kiến phản đối bởi sự không trung thực đối với lịch sử khi biến “một anh hùng thành kẻ mê gái”. Thế nhưng, kịch bản Tình sử ngàn năm vẫn được giải thưởng cuộc thi kịch bản kỷ niệm 1000 năm Thăng Long do Cục Nghệ thuật biểu diễn tổ chức và của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam.

Theo nhà viết kịch Trần Ðình Ngôn, thành viên Ban giám khảo cuộc thi kịch bản kỷ niệm 1000 năm Thăng Long thì dù kịch bản này có những yếu tố không đúng với lịch sử nhưng lại giàu chất nhân văn, đó là lý do nhiều giám khảo vẫn bỏ phiếu chấm giải cao. Có lẽ cũng chính vì thế mà dù gây tranh cãi khi công diễn tại TP Hồ Chí Minh, Tình sử ngàn năm vẫn được Nhà hát kịch Hà Nội lựa chọn dàn dựng lại dưới bàn tay của đạo diễn, NSND Doãn Hoàng Giang nhân sự kiện trọng đại của Thủ đô.

* Nhà nghiên cứu Hồ Ngọc: “Các tư liệu lịch sử của chúng ta đã ít ỏi, lại thường được cải biên theo yêu cầu của các thể chế chính trị khác nhau nên chúng ta rất khó tiếp cận được sự thật. Viết kịch lịch sử mà né tránh sự thật lịch sử thì đừng viết còn hơn”.

Theo:  THU HUYỀN (Nhân Đân cuối tuần)

Bạn phải đăng nhập rồi mới gởi bình luận được Đăng Nhập

Mới Đăng

Thư Viện Hình Ảnh

Đăng nhập